Mijn visie op zorg, grenzen en draagkracht
- Rebekka Rogiest
- 5 jan
- 3 minuten om te lezen
Waarom zorg zonder begrenzing geen zorg meer is.
Inhoudsopgave
Wat bedoelen we met zorg?
Waarom grenzen onmisbaar zijn in zorgrelaties
Draagkracht: geen persoonlijke zwakte maar een structurele grens
Wanneer zorg verandert in zelfopoffering
Zorg, schuld en het morele bevel
Een Lacaniaanse visie op zorg en begrenzing
Wat dit vraagt van hulpverlening en systemen
Wanneer grenzen zorgzaam zijn
Conclusie
FAQ
1. Wat bedoelen we met zorg?
Zorg wordt vaak voorgesteld als iets vanzelfsprekends. Als iets wat je doet uit liefde, betrokkenheid of verantwoordelijkheid. Maar zorg is nooit neutraal. Zorg betekent:
nabij zijn
beschikbaar blijven
verantwoordelijkheid opnemen
het risico dragen dat iets misloopt
Zorg raakt dus altijd aan positie: wie draagt, wie steunt, wie valt op wie terug? Mijn visie op zorg – gevormd door klinische ervaring en maatschappelijke observatie – vertrekt niet vanuit zorg als morele plicht, maar vanuit zorg als relationele praktijk die grenzen nodig heeft om menselijk te blijven.
2. Waarom grenzen onmisbaar zijn in zorgrelaties
Grenzen worden vaak gezien als iets wat zorg belemmert. Alsof begrenzen gelijkstaat aan afwijzen.
Ik zie het omgekeerd. Zonder grenzen:
wordt zorg eindeloos
verschuift verantwoordelijkheid naar één persoon
verdwijnt herstel
raakt draagkracht uitgeput
Grenzen maken zorg houdbaar. Ze beschermen niet alleen degene die zorgt, maar ook de relatie zelf.
3. Draagkracht: geen persoonlijke zwakte maar een structurele grens
Draagkracht wordt in onze samenleving vaak geïndividualiseerd. Wie het niet meer aankan, moet:
sterker worden
beter plannen
hulp vragen (maar wel blijven zorgen)
Ik verzet mij tegen die logica. Draagkracht is geen karaktereigenschap. Ze is:
lichamelijk
psychisch
relationeel
contextueel
Vanuit psychoanalytisch perspectief raakt draagkracht op wanneer iemand structureel moet dragen zonder dat er van buitenaf begrensd wordt.
4. Wanneer zorg verandert in zelfopoffering
Zorg wordt problematisch wanneer:
stoppen ondenkbaar voelt
rust schuld oproept
de ander geen grens meer ervaart
alles afhankelijk wordt van één persoon
Op dat moment verschuift zorg naar zelfopoffering. Dat gebeurt zelden bewust. Het gebeurt wanneer:
systemen uitblijven
hulp te laat komt
niemand anders de verantwoordelijkheid opneemt
Zelfopoffering is geen teken van liefde. Het is een signaal van ontbrekende begrenzing.
5. Zorg, schuld en het morele bevel
Veel zorgrelaties worden niet gedragen door keuze, maar door schuld.
Zinnen als: “Ik kan dit niet maken”, “Als ik stop, stort alles in”, “Niemand anders doet het” wijzen op wat psychoanalytisch het super egoïstische bevel wordt genoemd: je moet blijven zorgen, ongeacht de kost.
Zorg die enkel door schuld wordt gedragen, is geen vrije zorg meer. Ze wordt dwang.
6. Een Lacaniaanse visie op zorg en begrenzing
Vanuit Lacaniaans perspectief wordt zorg ondraaglijk wanneer:
het subject geen afstand meer heeft tot het verlangen van de Ander
de zorgende de plaats inneemt van degene die alles moet zien en dragen
er geen derde positie meer is die begrenst
Waar geen wet is, neemt schuld het over. Waar geen grens wordt gesteld, schrijft het lichaam mee.
Begrenzen is dan geen tekortschieten, maar een noodzakelijke symbolische handeling.
7. Wat dit vraagt van hulpverlening en systemen
Mijn visie op zorg erkent dat draagkracht niet eindeloos rekbaar is. Dat vraagt van hulpverlening en systemen:
flexibiliteit
contextgevoeligheid
durven differentiëren
tijdig ingrijpen
Wanneer zorg volledig wordt geprivatiseerd, komt de grens te liggen in één lichaam. En dat lichaam kraakt.
8. Wanneer grenzen zorgzaam zijn
Grenzen stellen betekent niet:
iemand laten vallen
zorg weigeren
koud worden
Grenzen stellen betekent:
zorg verdelen
verantwoordelijkheid terugleggen waar die hoort
ruimte maken voor herstel
In veel situaties is begrenzen de meest zorgzame daad.
9. Conclusie: zorg die ook de zorgende beschermt
Mijn visie op zorg vertrekt vanuit één kernidee: zorg mag niet alles kosten. Niet het lichaam. Niet het verlangen. Niet het bestaansrecht van degene die zorgt. Zorg zonder grenzen is geen zorg meer. Het is uitputting met een moreel label.
Draagkracht beschermen is zorg.
FAQ – Veelgestelde vragen over zorg, grenzen en draagkracht
Wat verstaan jullie onder zorg?
Zorg is een relationele praktijk die verantwoordelijkheid, nabijheid en begrenzing vereist, ingebed in een maatschappelijke context.
Waarom zijn grenzen essentieel in zorg?
Omdat grenzen zorg houdbaar maken en voorkomen dat één persoon structureel alles moet dragen.
Is grenzen stellen egoïstisch?
Nee. Grenzen stellen is een noodzakelijke voorwaarde voor duurzame, menselijke zorg.
Opmerkingen