Altijd sterk moeten zijn: wat als het probleem niet een 'gebrek aan veerkracht’ is
- Rebekka Rogiest
- 1 dag geleden
- 6 minuten om te lezen
Inhoudstafel
Altijd sterk moeten zijn: een moderne opdracht
Waarom veerkracht niet altijd het antwoord is.
De brave dochter wordt de sterke vrouw
Sterk voor wie?
De Grote Ander spreekt mee
Misschien ben je niet te zwak
Wat wil jij eigenlijk?
Veelgestelde vragen over altijd sterk moeten zijn
Altijd sterk moeten zijn: een moderne opdracht
Er is iets merkwaardigs aan de manier waarop we vandaag over psychisch welzijn spreken.
Wie het moeilijk heeft, krijgt vaak dezelfde boodschap:
Je moet veerkrachtiger worden.
Alsof het probleem ligt in een tekort aan veerkracht. Alsof er ergens een mentale spier bestaat die sterker getraind moet worden.
Maar wat als we de vraag eens omdraaien?
Wat als het probleem niet is dat iemand onvoldoende veerkracht heeft?
Wat als het probleem juist is dat iemand al veel te lang veerkrachtig is?
Want de meeste vrouwen die ik ontmoet in mijn praktijk zijn niet ingestort omdat ze zwak zijn.
Ze zijn ingestort omdat ze jarenlang sterk zijn geweest.
Soms hebben ze kinderen opgevoed.
Relaties gedragen.
Families bijeen gehouden.
Conflicten opgelost.
Agenda's georganiseerd.
Zich aangepast.
Zich ingehouden.
Zich weggecijferd.
En op een bepaald moment zegt iemand tegen hen dat ze meer aan zelfzorg moeten doen.
Dat voelt vaak bijna beledigend.
Niet omdat zelfzorg onbelangrijk is.
Maar omdat die boodschap voorbijgaat aan de werkelijke vraag.
Waarom veerkracht niet altijd het antwoord is
De vraag is niet waarom je breekt.
De vraag is waarom je zo lang bent blijven dragen.
Dat zijn twee totaal verschillende vragen.
In de psychologie wordt vaak gezocht naar vaardigheden:
Hoe leer je grenzen stellen?
Hoe word je assertiever?
Hoe vergroot je je veerkracht?
Dat zijn geen onbelangrijke vragen.
Maar ik stel eerst een andere:
Waarom kon je geen grens stellen?
Wat stond er op het spel?
Wat zou er gebeurd zijn als je vroeger had geweigerd?
Want wie jarenlang alles draagt, doet dat meestal niet zomaar. Daar zit een verhaal achter. Een geschiedenis. Een manier van in het leven staan die vaak veel ouder is dan het moment waarop iemand vastloopt.
De brave dochter wordt de sterke vrouw
Vaak begint dat verhaal veel vroeger dan mensen denken.
Niet bij het burn-outattest.
Niet bij de scheiding.
Niet bij de paniekaanvallen.
Maar in de kindertijd.
Bij het meisje dat al vroeg voelde wat anderen nodig hadden.
Dat begreep wanneer mama verdrietig was.
Wanneer papa gespannen thuiskwam.
Wanneer er ruzie in de lucht hing.
Wanneer iemand dreigde te ontploffen.
Wanneer een ouder lichamelijk aanwezig was, maar met zijn gedachten ergens anders vertoefde.
Dat meisje wilde geen extra last zijn.
Ze paste zich aan.
Ze hielp.
Ze voelde aan.
Ze zorgde.
En langzaam werd ze sterk.
Niet omdat iemand dat expliciet van haar vroeg.
Maar omdat ze begreep dat dit haar plaats was.
De meeste kinderen zijn bijzonder gevoelig voor de verwachtingen van hun omgeving.
Ze leren al vroeg wat gewaardeerd wordt.
Waarvoor ze erkenning krijgen.
Wat spanning vermindert.
Wat liefde oplevert.
Lacan zou zeggen dat het subject altijd ontstaat binnen een veld van verwachtingen. Hij heeft overschot van gelijk. Nog voor een kind kan spreken, wordt er al iets van haar verwacht.
Ze wordt bekeken.
Benoemd.
Geprezen.
Gecorrigeerd.
En langzaam leert ze wie ze moet zijn om liefde te behouden.
Sterk voor wie?
Dat is misschien de meest cruciale vraag van allemaal.
Wanneer iemand zegt: "Ik moet sterk zijn."
Dan vraag ik me af: Wie spreekt daar?
Wie eist dat? Voor wie moet dat eigenlijk?
Want opvallend vaak blijkt dat die eis nergens letterlijk te bestaan.
Niemand heeft gisteren gezegd: "Jij moet alles dragen."
Niemand heeft vanochtend geëist dat je geen hulp mag vragen.
Niemand heeft je verboden om moe te zijn.
En toch voelt die opdracht reëel.
Soms zelfs dwingender dan wanneer iemand ze daadwerkelijk zou uitspreken.
Dat maakt deze vraag zo interessant.
Want wie of wat spreekt hier eigenlijk?
De Grote Ander spreekt mee
Dat komt omdat die eis zich vaak heeft genesteld in wat Lacan de Grote Ander noemt.
Dat klinkt ingewikkeld, maar eigenlijk ontmoeten we die Grote Ander elke dag.
Het is geen echte persoon.
Het is de plaats van alle verwachtingen, normen, waarden en boodschappen die we in de loop van ons leven hebben opgenomen.
De stem die zegt:
een goede moeder klaagt niet;
een sterke vrouw blijft doorgaan;
anderen hebben het moeilijker;
niet zeuren;
trek uw plan;
eerst de anderen, dan jezelf.
Veel mensen gehoorzamen hun hele leven aan die stem zonder ooit te onderzoeken van wie ze eigenlijk afkomstig is. Omdat die stem ondertussen als hun eigen stem is gaan klinken.
Alsof ze vanzelfsprekend is. Alsof ze waar is.
Maar precies daar kan iets verschuiven.
Want zodra iemand zich begint af te vragen waar die eisen vandaan komen, ontstaat er ruimte.
Ruimte om te ontdekken dat sommige overtuigingen ooit noodzakelijk waren, maar vandaag misschien niet meer.
Misschien ben je niet te zwak
Misschien ben je juist te gehoorzaam geweest.
Dat is een ongemakkelijke gedachte. Want dan ligt de oplossing niet in nóg sterker worden. Niet in nóg meer veerkracht. Niet in nóg beter functioneren. Maar in het onderzoeken van de eisen waaraan je probeert te voldoen.
Dat is veel moeilijker.
Want zolang je bezig bent met sterker worden, blijf je binnen hetzelfde verhaal. Dan probeer je nog steeds te beantwoorden aan de opdracht. Alleen efficiënter.
Ik stel u een andere vraag:
Niet: "Hoe kan ik beter voldoen?Maar: "Waarom probeer ik eigenlijk voortdurend te voldoen?"
Dat zijn twee totaal verschillende bewegingen.
De eerste maakt je vaak beter aangepast.
De tweede kan je dichter brengen bij jezelf.
Wat wil jij eigenlijk?
En dan gebeurt er iets merkwaardigs.
Wanneer iemand stopt met voldoen aan verwachtingen verschijnt er vaak eerst geen vrijheid. Maar leegte. Twijfel. Onrust.
Want als je jarenlang hebt geleefd volgens wat nodig was, wat hoort, wat verwacht werd, dan is het niet vanzelfsprekend om te weten wat je zelf wilt. Dan verschijnt een vraag die voor veel mensen verrassend moeilijk blijkt:
Wat wil ik eigenlijk zelf?
Niet wat mijn ouders van mij verwachten.
Niet wat mijn partner nodig heeft.
Niet wat mijn kinderen van mij vragen.
Niet wat de samenleving bewondert.
Maar wat ik zelf wil.
En precies daar begint het verlangen.
Niet bij wat hoort.
Niet bij wat moet.
Maar bij de ontmoeting met die vaak ongemakkelijke vraag.
En misschien ligt daar ook een deel van de uitweg. Niet in nóg sterker worden. Niet in nóg meer veerkracht. Maar in het onderzoeken van de eisen waaraan je al die jaren hebt geprobeerd te voldoen.
Want soms zijn mensen niet ingestort omdat ze te zwak waren. Soms zijn ze ingestort omdat ze veel te lang sterk zijn geweest.
FAQ
Wat betekent altijd sterk moeten zijn?
Altijd sterk moeten zijn verwijst in de psychologie naar het gevoel dat je voortdurend moet blijven functioneren, zorgen, organiseren en doorgaan, ook wanneer je zelf uitgeput bent. Veel mensen ervaren dat ze geen ruimte voelen voor kwetsbaarheid, hulp vragen of rust nemen.
Waarom voel ik me altijd verantwoordelijk voor anderen?
Dat gevoel ontstaat vaak niet zomaar. Veel mensen leerden al vroeg rekening houden met de behoeften van anderen. Ze werden gevoelig voor spanningen, conflicten of emoties in hun omgeving en ontwikkelden de gewoonte om te zorgen, te helpen of problemen op te lossen.
Waarom is hulp vragen voor sommige mensen zo moeilijk?
Hulp vragen raakt vaak aan diepere overtuigingen zoals:
ik mag geen last zijn;
ik moet het zelf kunnen;
anderen hebben het moeilijker;
ik moet sterk blijven.
Daardoor voelt hulp vragen soms als falen, terwijl het eigenlijk een normaal onderdeel is van mens-zijn.
Wat bedoelt Lacan met de Grote Ander?
De Grote Ander is een begrip uit de psychoanalyse van Jacques Lacan. Het verwijst niet naar één persoon, maar naar de verwachtingen, normen en boodschappen die we vanuit onze omgeving hebben meegekregen. Die verwachtingen kunnen zo vanzelfsprekend worden dat ze als onze eigen stem gaan klinken.
Waarom blijven veel vrouwen doorgaan tot ze uitgeput raken?
Veel vrouwen dragen nog steeds een groot deel van de emotionele, relationele en praktische zorg binnen gezinnen. Daarnaast hebben velen geleerd dat zorgen voor anderen belangrijker is dan zorgen voor zichzelf. Daardoor merken ze soms pas laat dat hun grenzen overschreden zijn.
Is veerkracht dan een slecht begrip?
Nee. Veerkracht kan helpen om moeilijke periodes door te komen. Het probleem ontstaat wanneer alle aandacht naar veerkracht gaat en niet naar de omstandigheden, verwachtingen of relaties die maken dat iemand voortdurend sterk moet zijn.
Wat bedoel je met “misschien ben je niet te zwak, maar te gehoorzaam geweest”?
Daarmee bedoel ik dat veel mensen jarenlang hebben geprobeerd te voldoen aan verwachtingen van ouders, partners, werk of maatschappij. Het probleem is dan niet een gebrek aan kracht, maar het feit dat ze zichzelf voortdurend op de tweede plaats hebben gezet.
Hoe ontdek ik wat ik zelf wil?
Dat begint vaak met stilstaan bij de verwachtingen die je leven sturen. Wat doe je omdat je het echt wilt? Wat doe je omdat je denkt dat het moet? Dat onderscheid maken is niet altijd eenvoudig, maar vormt vaak een belangrijke stap in persoonlijke verandering.
Kan psychoanalyse helpen wanneer ik altijd sterk moet zijn?
Psychoanalyse richt zich niet alleen op symptomen zoals stress, uitputting of onzekerheid. Ze onderzoekt ook de onderliggende patronen, verwachtingen en verlangens die maken dat iemand telkens opnieuw dezelfde positie inneemt. Daardoor kan ruimte ontstaan voor andere keuzes.
Wat als ik mezelf herken in dit verhaal?
Dan ben je zeker niet alleen. Veel vrouwen en moeders herkennen het gevoel dat ze altijd sterk moeten zijn. Het kan helpend zijn om daarover in gesprek te gaan, met iemand die niet meteen oplossingen aandraagt, maar samen met jou onderzoekt wat er achter dat sterke zijn schuilgaat.
Opmerkingen