Wanneer wachten geweld wordt: hoe stress bij mantelzorg en terminale ziekte mensen letterlijk ziek maakt
- Rebekka Rogiest
- 5 jan
- 4 minuten om te lezen
Een verhaal over mantelzorg, terminale ziekte, stress, recht en menselijkheid.
Inhoudsopgave
Elke ochtend een tas die niet van haar is
Mantelzorg bij terminale ziekte: wanneer draagkracht opraakt
Chronische stress en ziekte: wat gebeurt er in het lichaam?
Waarom procedures geen antwoord hebben op eindigheid
Empathisch onvermogen in zorgrelaties
Wanneer rechten zonder context schadelijk worden
Wat dit zegt over ons als samenleving
Wat wél beschermt in de laatste levensfase
Conclusie
FAQ
Elke ochtend een tas die niet van haar is
Elke ochtend pakt ze enkele persoonlijke spullen in een tasje. Ze wandelt een trap af die niet de hare is, staat in een keuken die ze niet kent, en leeft in een huis dat niet het hare is.
Ze is ernstig ziek. De dokters spreken niet meer in jaren. Haar lichaam valt af. Slapen lukt nauwelijks. Stress maakt haar misselijk.
Wat ze nodig heeft, is rust. Haar bed. Haar stoel. Haar keuken.
Maar ze leeft bij anderen.
Omdat iemand anders beslist heeft dat hij het recht heeft om in haar huis te zijn.
Omdat haar echtgenoot – zelf zorgbehoevend – beslist heeft dat hij het recht heeft om in hun huis te wonen, ook al is er een medische notitie die zwart op wit stelt dat zij, door haar ziekte, niet meer in staat is zorg voor anderen op te nemen.
Dat document bestaat. Het ligt ergens in een dossier.
Maar het verandert niets.
Mantelzorg bij terminale ziekte: wanneer draagkracht opraakt
Mantelzorg bij terminale ziekte is geen tijdelijke belasting. Het is langdurige alertheid, vaak jarenlang, waarin iemand leert:
voortdurend bij te sturen
risico’s in te schatten
verantwoordelijk te blijven voor het geheel
te compenseren waar het systeem tekortschiet
Er is alleen voortdurende spanning, en een vrouw die na jaren van zorg nog steeds verantwoordelijkheid voelt voor wat nodig is, maar die dat mentaal noch fysiek nog kan dragen.
Dit is geen uitzondering. Onderzoek toont aan dat mantelzorgers bij ernstige ziekte een verhoogd risico lopen op:
burn-out
depressie
lichamelijke uitputting
slaapstoornissen
Interne link suggestie: “Wat langdurige mantelzorg met het lichaam doet”
Chronische stress en ziekte: wat gebeurt er in het lichaam?
Artsen zijn hier duidelijk over: chronische stress is geen detail, zeker niet bij ernstige ziekte.
Langdurige stress:
verhoogt cortisol
ondermijnt het immuunsysteem
verstoort slaap en herstel
beïnvloedt ontstekingsprocessen
Bij kanker en andere terminale aandoeningen betekent dit concreet: minder veerkracht, minder herstel, meer lichamelijke belasting.
Stress “zit niet tussen de oren”. Ze nestelt zich in het lichaam.
📎 Externe bron:
Waarom procedures geen antwoord hebben op eindigheid
Het systeem ziet geen probleem.
Er is geen “acuut gevaar”.
Er is een procedure.
Een zittingsdatum.
Over meer dan een maand.
Alsof tijd hier neutraal is.
Maar tijd is niet neutraal wanneer iemand ernstig ziek is en haar leven door artsen in maanden wordt uitgedrukt. Procedures zijn ontworpen voor mensen met toekomst. Niet voor mensen bij wie de tijd al aan het verdwijnen is.
Elke dag stress werkt door in een lichaam dat al vecht om overeind te blijven. Elke verplaatsing is een aanslag op reserves die er niet meer zijn.
Dit noemen we geen geweld. Maar zeg mij: wat is het anders?
Empathisch onvermogen in zorgrelaties
In situaties van ernstige ziekte zie ik als therapeut hoe empathie geen vanzelfsprekend gegeven is.
Niet iedereen kan zich verplaatsen in de kwetsbaarheid van de ander. Sommige mensen blijven handelen vanuit wat formeel kan, zonder toegang te hebben tot wat relationeel nodig is. Niet noodzakelijk uit kwaadwilligheid,maar uit onvermogen om zich af te stemmen op wat breekbaar is.
Dit fenomeen is bekend binnen de psychologie en psychoanalyse:
stress vernauwt empathisch vermogen
rigiditeit neemt toe
context wordt secundair
Wanneer rechten zonder context schadelijk worden
Wanneer iemand met meer fysieke levenskracht blijft opeisen ,zonder rekening te houden met plaats, tijd of draagkracht, en de ander noodgedwongen verdwijnt —wie wordt hier eigenlijk beschermd?
We zeggen graag dat iedereen rechten heeft.Maar we zeggen te weinig dat rechten zonder context mensen kunnen breken.
In intieme situaties weten we dit nochtans:
je wijkt wanneer de ander niet meer kan
je laat los wat formeel kan, omdat het relationeel niet meer klopt
Waarom verdwijnt dat besef zodra iets juridisch wordt?
Wat dit zegt over ons als samenleving
Wat zegt het over ons dat een ernstig zieke vrouw haar laatste fase niet in haar eigen huis kan doorbrengen, terwijl medische attesten zeggen dat rust essentieel is —en niemand bevoegd lijkt om te zeggen: nu is het genoeg?
Dit is geen individueel falen.Dit is een structureel probleem in hoe we zorg, recht en menselijkheid organiseren.
Wat wél beschermt in de laatste levensfase
Wat beschermt mensen écht in de laatste levensfase?
rust
voorspelbaarheid
relationele afstemming
erkenning van ongelijkheid in draagkracht
minder procedures, meer menselijkheid
Elke ochtend pakt ze enkele persoonlijke spullen in een tasje, verkrampt ze wanneer er opnieuw berichten binnenkomen. En elke ochtend faalt er iets fundamenteels.
Conclusie: wanneer wachten geweld wordt
Mantelzorg bij terminale ziekte vraagt geen heroïek. Ze vraagt begrenzing, bescherming en menselijkheid. Zolang systemen eindigheid niet kunnen verdragen, zullen mensen verdwijnen in procedures.
En dat is geen neutrale uitkomst.
FAQ
Wat is mantelzorg bij terminale ziekte?
Mantelzorg bij terminale ziekte betekent langdurige, intensieve zorg voor iemand die niet meer zal herstellen, vaak met grote emotionele en lichamelijke belasting.
Heeft stress invloed op ziekteverloop?
Ja. Chronische stress beïnvloedt slaap, immuniteit en herstel en kan het lichaam ernstig verzwakken bij ziekte.
Wanneer wordt wachten schadelijk?
Wanneer procedures geen rekening houden met eindigheid en draagkracht, kan wachten zelf een vorm van schade worden.
Opmerkingen