's Avonds te moe om te lezen maar niet om te scrollen: dit zegt het over jou

Waarom we niet meer lezen

Herken je dit? Je hebt een stapel boeken naast je bed liggen, misschien zelfs eentje dat je echt wil lezen. Maar zodra je hoofd het kussen raakt, lijkt de energie weg te zakken. In plaats van te lezen, grijp je naar je telefoon. Je begint wat te scrollen. Of je zet nog een aflevering van een serie aan, gewoon “om te ontspannen”. Voor je het weet, is er een uur voorbij en voel je je niet bepaald frisser of tevredener.

Dit fenomeen – 's avonds te moe om te lezen, maar niet te moe om te scrollen – is iets waar veel vrouwen en moeders tegenaan lopen. Het zegt iets over ons ritme, onze vermoeidheid, maar ook over hoe verlangen en leegte zich vandaag de dag uitspelen.

De valkuil van eindeloos scrollen

Scrollen lijkt licht, vrijblijvend. Je hoeft er niets voor te doen. Maar precies daarom kan het zo verslavend zijn. Elke swipe is een belofte: misschien komt er iets wat je wél raakt. Iets grappigs. Iets moois. Iets dat je afleidt van de zwaarte van de dag. Maar vaak voelt het als eten van een zak chips: de eerste beet is lekker, maar je stopt niet na één. En op het einde blijft er vooral een leeg gevoel. Dat is geen toeval. Onderzoek van het Trimbos Instituut laat zien dat intensief beeldschermgebruik een directe invloed heeft op ons slaappatroon en ons vermogen om te focussen. Het brein raakt telkens opnieuw geprikkeld, zonder dat er echte rust ontstaat.

Vanuit psychoanalytisch oogpunt kunnen we zeggen: scrollen belooft voldoening, maar vervult nooit echt. Het blijft draaien rond het object van verlangen, dat steeds net buiten bereik ligt.

Het Lacaniaanse perspectief: behoefte, verlangen, drift en het object a

Ik begrijp dat dat ingewikkelde termen zijn. Maar van ingewikkelde termen is nog geen mens omgevallen, zeker niet als je minder ingewikkeld uitgelegd krijgt. Jacques Lacan, de Franse psychoanalyticus, (meer over Lacan),maakte een onderscheid tussen behoefte, verlangen en drift.

• Een behoefte kan vervuld worden: honger, dorst, slaap. Zodra je eet of drinkt, is de spanning weg.

• Verlangen daarentegen heeft geen eindpunt. Het is structureel onvervulbaar. We verlangen altijd iets anders, meer, elders.

• De drift beweegt zich eindeloos rond het object dat nooit helemaal bevredigd wordt. Je kan de drift zien als dat wat ons voortstuwt: ze zet ons telkens opnieuw in beweging, zonder ooit echt tot stilstand te komen. Niet in een rechte lijn naar vervulling, maar in een rondgang. Af en toe vinden we onderweg kleine momenten van genot (jouissance), maar de drift keert telkens terug en duwt ons verder.

  
  

Scrollen en bingewatchen zijn in die zin pogingen om dat verlangen en die drift te stillen. Maar wat we zoeken – betekenis, verbondenheid, rust – vinden we niet werkelijk op ons scherm.

Lacan sprak over het object a: dat kleine ongrijpbare dat ons verlangen aandrijft. In elke swipe, elke klik, hopen we dat het daar zal zijn. Maar zodra we het vast willen pakken, glipt het weg. Daarom werkt scrollen nooit verzadigend: het voedt het verlangen, maar het vervult het niet.

Waarom Netflix (en scrollen) zo verleidelijk is

1. Vermoeidheid maakt ons passief

Lezen vraagt concentratie. Het activeert verbeelding, geheugen en aandacht. Scrollen vraagt niets: het glijdt binnen, zonder moeite.

2. De illusie van controle

Door te scrollen of “nog één aflevering” te kiezen, lijkt het alsof jij beslist. Maar in werkelijkheid bepaalt een algoritme wat je ziet en hoe lang je blijft.

3. Het belooft nabijheid

Social media tonen flarden van levens, net genoeg om ons het gevoel te geven “erbij te horen”. Maar die nabijheid is schijn. Het vervangt geen echt gesprek of aanwezigheid.

4. Het is een uitgestelde confrontatie

Een boek kan confronterend zijn: het vraagt dat je jezelf onder ogen komt, dat je blijft bij een gedachte of een verhaal. Scrollen laat je ontsnappen aan die confrontatie.

5. Dopamine als motor

Elke swipe of klik geeft je brein een kleine dopaminepiek. Precies daarom blijf je doorgaan: je wordt beloond met misschien straks iets dat wél voldoening geeft. Social media zijn bewust zo ontworpen om dat mechanisme te benutten (ScienceFocus over verslavingsmechanismen).

Hoe je anders met je avond kunt omgaan

Dit gaat niet over jezelf streng toespreken: “Ik mag niet meer scrollen”. Het gaat erom te begrijpen wat er speelt en hoe je ruimte kunt maken voor iets anders.

Enkele suggesties:

• Bewustwording: stel jezelf de vraag: waarom grijp ik nu naar mijn telefoon? Vaak is het niet vermoeidheid, maar het verlangen naar troost of nabijheid.

• Ritueel in plaats van routine: creëer een gewoonte die je helpt schakelen – uw telefoon bewust weg leggen, een kaars aansteken, een warme douche, een paar regels in een dagboek schrijven.

• Lees klein: kies een dun boekje, een gedicht, of lees één bladzijde. Verminder de drempel.

• Vertragen in plaats van verdoven: in plaats van te ontsnappen in eindeloos beeldmateriaal, zoek een vorm die je écht tot rust brengt. Voor de ene is dat muziek, voor de ander tekenen, of net tien minuten stilte.

• Geef verlangen plaats: besef dat er altijd iets zal blijven ontbreken. Dat is geen tekort dat je moet vullen, maar een opening die je mens maakt.

  
  

Conclusie & uitnodiging

’s Avonds te moe zijn om te lezen, maar niet om te scrollen of Netflix te kijken, is geen teken van luiheid. Het is een begrijpelijke reactie op vermoeidheid, prikkels en de manier waarop ons verlangen werkt. Onze samenleving speelt daar handig op in met algoritmes en eindeloze content, maar echt vervullend is het zelden.

De sleutel ligt volgens mij niet in streng verbieden, maar in begrijpen. Als je ziet waarom je grijpt naar je telefoon, ontstaat er ruimte om een andere keuze te maken: voor rust, nabijheid of een ritueel dat je werkelijk voedt.

Herken je jezelf hierin? Is er onderliggend van alles aan de gang waardoor dat scrollen een tijdelijk verdovend effect heeft? In mijn zetel, waarin vrouwen en/of moeders plaatsenemen werk ik met jou aan precies dat: inzicht in je patronen, meer zachtheid voor jezelf en nieuwe manieren om aanwezig te zijn in je dagelijks leven.

Ik nodig u absoluut uit om dat pad samen te verkennen.

---

FAQ

Wat bedoel je met  ‘object a’ bij Lacan?

Het object a is datgene wat ons verlangen aandrijft maar nooit helemaal vervuld kan worden. Het is de motor achter ons zoeken en verlangen.

Waarom voelt scrollen leeg, zelfs na uren?

Omdat scrollen belooft dat je “iets vindt”, maar het verlangen nooit écht bevredigt. Het voedt de verwachting, niet de vervulling.

Hoe kan ik het lezen weer oppakken?

Begin klein: één bladzijde, een gedicht, een kort verhaal. Het gaat om het ritueel, niet om kwantiteit.

Over de auteur

Rebekka Rogiest is psychoanalytisch georiënteerd creatief therapeut en rouw- en verliestherapeut. In haar praktijk komen vooral vrouwen en moeders die zich vast voelen zitten in hun werk, gezin of relatie, die kampen met angsten, depressieve gevoelens of een diep gevoel van tekortschieten. Soms gaat het om duidelijk trauma of verlies, soms om een vage maar hardnekkige onrust. Rebekka begeleidt hen om woorden te vinden voor wat vaak jarenlang verzwegen bleef, en om nieuwe manieren te ontdekken om met hun lijden om te gaan.

Ze is coauteur van Ze maken ons kapot meneer en Bakken vol gevoel, geeft lezingen en werkt dagelijks met thema’s als emotionele vermoeidheid, zorglast en de impact van het patriarchaat.